Nationale Rekencoördinator Dag

Overzicht

  • Wat: de Nationale RekencoördinatorDag 2018 (NRCD)
  • Wanneer: op vrijdag 9 maart 2018 van 09.30 tot 16.30 uur
  • Waar: de conferentie zal gehouden worden bij Cursus- en vergadercentrum Domstad, Koningsbergerstraat 9, 3531 AJ Utrecht.

Een routebeschrijving vindt u hier.

 09:30 – 10:00 uur  Ontvangst koffie/thee
 10:00 – 10.05 uur  Opening
 10:05 – 10.55 uur  Openingslezing Belinda Terlouw, KPZ
 10:55 – 11:15 uur  koffie/thee
 11:15 – 12:30 uur  Werkgroepen ronde 1
 12:30 – 13:15 uur  lunch
 13:15 – 14:30 uur  Werkgroepen ronde 2
 14:30 – 14.45 uur  koffie/thee
 14:45 – 16:00 uur  Werkgroepen ronde 3
16:00 uur  afsluiting en borrel

Openingslezing: Gevangen in ons rekenboek

Door: Belinda Terlouw, Katholieke Pabo Zwolle Dit jaar is curriculum.nu gestart. Volwassenen buigen zich over de vraag wat leerlingen moeten kennen en kunnen. Op basis hiervan actualiseren ontwikkelteams de kerndoelen en eindtermen. Maar wat vinden de kinderen eigenlijk zelf belangrijk? Belinda Terlouw ging in gesprek met kinderen in het PO over de stand van zaken van ons rekenonderwijs en vroeg hen wat er in de toekomst moet veranderen. Welke kennis en vaardigheden zijn volgens hen nodig en hoe vinden zij dat ons rekenonderwijs moet veranderen? Tijdens de openingslezing vertelt Belinda Terlouw over de opbrengst van deze boeiende gesprekken. Zij geeft de kinderen een stem en een breed podium in de hoop dat er naar hen geluisterd wordt.

Na deze lezing zullen we kort in groepjes thema’s benoemen die we graag meegeven met het ontwikkelteam curriculum.nu. Dat kan op basis van wat Belinda Terlouw ons heeft laten zien, maar dat kunnen ook eigen thema’s zijn die je als leerkracht en rekencoördinator graag terugziet in de toekomstplannen.

Bij deze opening zijn ook drie leerkrachten/docenten aanwezig uit het ontwikkelteam rekenen/wiskunde curriculum.nu:

Esther van Dooren Lisette Steenbakkers Lotte de Beijer
Fioretti, Veghel (vo) Eenbes Heeze (po) Martinusschool, Millingen a/d Rijn (po)

“Vanuit mijn interesse voor en ervaring met het vak en de doelgroepen, lijkt het mij een geweldige kans om mee te denken over de invulling van het onderwijs van morgen. Hoe mooi is het wanneer er een verbinding komt tussen PO en VO, welke aansluit bij de leerling!”

“Elke dag ben ik zoekende naar hoe ik mijn onderwijs goed kan vormgeven zodat de leerlingen uiteindelijk succesvol kunnen invoegen in de maatschappij. Door deel te nemen aan de curriculumherziening kan ik een bijdrage leveren aan het ‘hoe’ en ‘wat’ van goed onderwijs. Dat lijkt me heel erg leuk en uitdagend!”

“De wereld om ons heen en dus ook om de kinderen heen verandert snel. Ik vind het belangrijk dat de competenties en vaardigheden die de kinderen leren, aansluiten bij de huidige maatschappij. Op deze manier krijgen we burgers die sterk staan in de maatschappij. Ik vind het een uitdaging om mee te denken en werken aan het nieuwe curriculum voor rekenen.”

Het is dus fijn dat we de concrete thema’s die wij als NRCD benoemen voor curriculum.nu kunnen meegeven met het ontwikkelteam rekenen-wiskunde, die het komend voorjaar een flinke slag slaat om concreet inhoud te geven aan wat wij in Nederland zien als een goede koers voor het reken-wiskunde onderwijs in po en vo.

Werkgroepronde 1

Door: Marieke Los, KBS Alfons Ariëns in Harderwijk

Als rekencoördinator wil je je team inspireren, motiveren en activeren en uiteraard kennis en inzichten delen. Hoe vergroot je de kennis van leerkrachten en train je belangrijke vaardigheden op een effectieve manier?

Door actief te leren!

Met het professionaliseringsinstrument dat ik heb ontwikkeld krijgen leerkrachten zicht op de leerlijnen en leren ze bewuster te kijken naar de rekenles en de kinderen. Aan de hand van zelfgemaakte foto’s wordt er in spelvorm een koppeling gemaakt tussen theorie en praktijk.

Met dit professionaliseringsinstrument wordt er met name ingezoomd op het handelingsmodel en wordt de kennis over de handelingsniveaus vergroot. Een groot voordeel van deze werkwijze is dat de opgedane kennis gelijk de volgende dag tijdens de rekenles ingezet kan worden. Kortom een effectief en motiverend instrument om het team in beweging te krijgen.

Door: Lieke van Meer, Gazelle Arnhem & Gerard Boersma, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

In de regio Arnhem-Nijmegen is sinds september 2015 een groep rekenspecialisten uit het (speciaal) basisonderwijs en een tweetal pabodocenten aan de slag met een thema dat ieder groepslid invult voor zijn eigen onderwijssituatie. De eerste twee jaren ging het om het betekenis geven aan rekensituaties, sinds september 2017 wordt er gewerkt aan onderzoekend rekenen-wiskunde leren.

In de context van reken-wiskundeonderwijs wordt het onderzoekend karakter bepaald door de vrijheid die leerlingen krijgen bij het oplossen van vraagstukken. De leerkracht is sturend in het vaststellen van de onderzoeksvraag zelf. Iedere rekenspecialist heeft in zijn eigen groep, variërend van groep 3 t/m groep 8, lessen gegeven waarbij leerlingen onderzoekend leerden.

De werkgroep start met een korte presentatie over onderzoekend reken-wiskunde leren. Vervolgens ervaren de deelnemers deze werkwijze aan de hand van een wiskundevraagstuk. De bevindingen hierbij worden gebruikt om kennis te nemen van theorie over onderzoekend reken-wiskunde leren en erover te discussiëren.

Door: Femke Keers, De Triangel Amstelveen & Fokke Munk, hogeschool iPabo Amsterdam/Alkmaar

Goede kennis van de leerlijnen is voor leerkrachten belangrijk. Zo ook voor de leerlijn meten/tijd/geld.
In deze interactieve workshop zullen we de leerlijn meten (tijd en geld) onder de loep nemen. Hoe zijn de doelen gesteld van groep 1 tot en met 8? Welke knelpunten komen we daarbij tegen?
De leerlijn meten/tijd/geld is zeer uitgebreid, we zullen daarvan een aantal onderdelen uit verschillende leerjaren nader bestuderen, bijvoorbeeld meten met kleuters, inhoud in groep 5, omtrek en oppervlakte in de bovenbouw, schatten met geld in groep 7.

Aansluitend op de openingslezing “Gevangen in ons rekenboek” zullen we aandacht besteden aan meten/tijd/geld zoals dit aangeboden wordt in de zogenaamde Projectlessen. Op welke manier pas je deze aan, zodat de verschillende niveau’s uit het handelingsmodel erbij gebruikt worden?

We besluiten de workshop me een meetactiviteit.

Door: Evelien Kamp, Piramide, Hoorn & Yvonne van der Eerden, ODB Noordwest

De Rekencoördinator van De Piramide in Hoorn neemt handelingsgericht rekenonderzoek bij rekenzwakke leerlingen af, observeert, analyseert, maakt het verslag en gaat daarna met haar collega in gesprek. Wat ontdekt zij tijdens dit rekenonderzoek over het rekenonderwijs op school? Zij vertelt in deze workshop over haar aanpak van deze praktijk.

De uitkomsten van het rekenonderzoek voor de leerkrachten op school vormen een prikkel om in gesprek te gaan over bijvoorbeeld de verschillende ondersteuningsmogelijkheden binnen de groep. De kwaliteit van de instructie aan zwakke rekenaars, en het hanteren van een preventieve aanpak van leerlingen die een rekenachterstand dreigen op te lopen, worden onderwerp van gesprek. Zodoende ontwikkelt het team naar aanleiding van de casus van de eigen rekenzwakke leerling meer vakinhoudelijke kennis.
En de rekencoördinator? Die voelt zich door deze praktijk steeds beter in staat om het gesprek over goed rekenonderwijs te voeren, om handelingsadviezen te formuleren.

Door: Ronald Wagter (Fontein) & Margreeth Mulder (Instar)

Het werken met een jaarplan helpt een Rekencoördinator om op een planmatige manier in de school aan het werk te gaan met veranderingen / verbeteringen in het rekenonderwijs.

Ronald Wagter, rekencoördinator op EBS de Fontein in Hoogeveen, heeft op zijn school in dit schooljaar de kans gekregen om een impuls te geven aan het rekenonderwijs. In de workshop laat hij zien hoe hij de verschillende plannen en activiteiten in een jaarplan heeft gezet en op welke manier hij daar mee werkt.
Ronald zal in de workshop ingaan op de inhoud van het jaarplan, zoals de manier waarop ze op school aan het werk zijn om meer op leerlijnen te gaan werken en de implementatie van de vertaalcirkel in de school. Een belangrijk aspect bij het uitvoeren van het jaarplan is zorgen voor draagvlak en betrokkenheid van de collega’s. Het uitwisselen van ervaringen en suggesties over het betrekken van collega’s is onderdeel van deze presentatie.

Door: Marieke Gribling (Stichting Kans en Kleur / Trinoom)

Binnen onze Stichting wordt goed ingezet op rekenen en rekenbeleid. Zo hebben wij drie ‘masterclasses’ per jaar. We zijn nu o.a. bezig met het uitzoeken van leerlijnen en hoe we dit zo effectief mogelijk kunnen inrichten, maar komen ook diverse andere onderwerpen langs: Van answer getting naar problem solving, zwakke rekenaar in de bovenbouw tot rekenrijke hoeken en rekenen met prentenboeken.

Wat zijn nu de succesfactoren die bepalen of een dergelijk netwerk werkt?
In landelijk verband (NVORWO) kijken we daar ook naar en discussieren we in deze werkgroep ook over hoe je een dergelijk netwerk zelf opzet en onderhoudt.

Werkgroepronde 2

Door: Gregory Grampon, Montessorischool

Wat
Vanuit visie willen wij altijd het kind centraal stellen en ons aanbod en de verwerking afstemmen op wat het kind nodig heeft. Vanuit die visie heb ik, samen met Annemiek Zwart, een manier van rekenen ontwikkeld die los staat van een methode, maar die wel voldoet aan de eisen gesteld door de inspectie, omdat hij wel uitgaat van de kern- en tussendoelen zoals gesteld in het curriculum.

Hoe
We hebben eerst de kern- en tussendoelen uitgeplozen en deze, vanuit de leerlijnen, vertaald naar kinddoelen. Deze kinddoelen hebben we geperiodiseerd, met de inhoud van de Cito toetsen van januari en juni in het hoofd. De kinddoelen zijn voor ieder kind per periode en per jaar overzichtelijk geordend, zodat eenieder op zijn eigen tempo en met keuzevrijheid zich de leerdoelen eigen kan maken. Voorafgaand aan elke periode geeft de leerkracht de benodigde groepsinstructie en tijdens de periode instructie op maat. Methodes en verschillende materialen worden ingezet als middel om het leerdoel te behalen. Ook is nagedacht over hoe kinderen dan aan zichzelf, ouders, school, inspectie kunnen ‘bewijzen’ dat zij de vereiste vaardigheden beheersen. Dit gebeurt op 3 niveaus: N=1, N=30 en N= 100.000. Naast deze ‘toetsing’ hebben we ook andere toetsing en registratie bedacht, zodat kwaliteit en overzicht gewaarborgd is. Kinderen maken de ‘rekenkilometers’ die ze nodig hebben om zich de leerstof eigen te maken en de doelen te behalen.

Voor wie
Dit verhaal is voor iedere school die vanuit de kern- en tussendoelen wil werken en de methodes en/of materialen, die in school aanwezig zijn als middel wil gebruiken om kinderen te laten leren in plaats van dat de methode als doel gezien wordt. Verder geeft mijn verhaal inzicht in de leerlijnen binnen het rekenen en hoe je die kan inzetten om het geven van gerichte instructie en het differentiëren binnen je groep makkelijker te maken.

Door: Julie Menne, Menne-Instituut

Op grond van het promotie-onderzoek Met Sprongen Vooruit heeft Menne Instituut de cursus Met Sprongen Vooruit groep 7&8 ontwikkeld. Het doel van deze cursus is dat u uw leerlingen leert rekenen volgens een beproefde didactiek. Reeds 60% van de scholen maakt gebruik van het rekenprogramma en het lesmateriaal van Met Sprongen Vooruit.

Tijdens deze workshop gaan we in op de leerlijn breuken. Deze leerlijn bestaat uit vier fasen: begripsvorming, ontwikkelen van oplossingsprocedures, vlot uitvoeren van bewerkingen en flexibel toepassen. Aan de hand van oefeningen en spellen in het Rekenspellenboek groep 7&8 laten we zien hoe leerlingen op een inzichtelijke wijze deze fasen kunnen doorlopen. Als voorbeeld dienen oefeningen als ‘Breukenhapperen’, ‘Breukenrace’, ‘Weg van Breuken’, ‘Hoeveel strook verschil?’ en ‘Aan tafel’. Vervolgens ervaart u in een spellenpracticum hoe leerlingen de verworven kennis verder kunnen inoefenen. We spelen spellen als ‘Vlaaien snaaien’, ‘Zee aan schatten’, ‘Hartenbreker’ en ‘Breuken vieren’ en plaatsen deze spellen in het handelingsmodel en de leerlijn. U zult zien, rekenen met breuken is hierna een feest!

Deelnemers aan deze workshop krijgen een cadeautje! Hiermee kunt u aan de slag zoals Met Sprongen Vooruit bedoelt.

 

Door: Marieke Gribling, (Stichting Kans en Kleur / Trinoom)

Formatief evalueren in de rekenles betreft alle activiteiten die de leraar en de leerlingen uitvoeren om het leren van de leerling in beeld te krijgen: Wat kan de leerling, wat begrijpt hij, waar heeft hij moeite mee, hoe denkt en redeneert hij? Deze informatie kunnen de leraar én de leerling weer gebruiken om na te gaan welke nieuwe leeractiviteiten zinvol zijn om verder te komen.

Bij formatief evalueren zijn leerlingen dus ook expliciet aan zet, logisch. Het zijn hún leerdoelen en het is hún leerproces.
In deze workshop kijken we welke rol rekenspellen kunnen spelen bij formatief evalueren. We richten ons dan speciaal op het leren van de basisvaardigheden: hoe kunnen spellen ingezet worden om te peilen waar leerlingen staan ten opzichte van de doelen én hoe kunnen ze gebruikt worden om het leren en onderhouden van de basisvaardigheden te ondersteunen en te stimuleren. We maken hierbij gebruik van het rekenmuurtje en de rekendrempels, zoals die ontwikkeld zijn door de Rijks Universiteit Groningen.

Door: Fokke Munk (iPabo)

In de teksten over onderwijs van de toekomst worden vaardigheden zoals communiceren, samenwerken, probleem oplossen, creativiteit, onderzoeken en kritisch denken als vaardigheden genoemd. In het ontwerp van onderwijsleermaterialen zou aandacht moeten zijn voor het verwerven van deze vaardigheden. De ontwerpers van de Grote Rekendag (GRD) proberen al 16 jaar met deze vaardigheden in het achterhoofd materiaal te maken voor een ochtend (geïntegreerd, betekenisvol) rekenonderwijs. In deze werkgroep staat het ontwerpproces van de GRD centraal. Aan de hand van het materiaal voor groep 5 en 6 bespreken we hoe de activiteiten en de doelen die daarmee worden nagestreefd passen in het model van kennisnet. We bespreken activiteiten en zoeken naar de organisatie van het onderwijs dat past bij bovenstaande vaardigheden. In het tweede deel van de werkgroep kijken we naar de uitdaging voor volgend jaar, een invulling voor het thema ‘klein en groot’. Wellicht kun je als deelnemer hier alvast over nadenken.

Door: Marc van Zanten, Nationaal expertisecentrum leerplanontwikkeling SLO & Marike Verschoor, Zwijsen

Manipulatie van gegevens en alternative facts lijken steeds vaker voor te komen. Het wordt daarom belangrijker om nieuws en informatie kritisch te kunnen beschouwen, ook in kwantitatieve zin. Uitgangspunt van het project Reken-wiskundige factchecking in het basisonderwijs is dat al op de basisschool kan worden gewerkt aan het ontwikkelen van kwantitatieve informatievaardigheden. Het project wil bevorderen dat kinderen leren dat niet alles wat je leest, ziet of hoort waar hoeft te zijn, en dat kinderen leren dat rekenen-wiskunde je helpt om kritisch naar informatie te kijken.
Op de NRCD van 2017 deden we een oproep om mee te doen aan een verkennend onderzoek om te kijken in hoeverre basisschoolleerlingen al enig intuïtief gevoel hebben over wat juist kan zijn en wat niet. Hier hebben 35 scholen aan meegedaan, waardoor we van ruim 2200 leerlingen gegevens konden verzamelen. In deze werkgroep bespreken we eerst de resultaten hiervan. Hoe zijn de opgaven gemaakt? Zien we verschillen tussen leerlingen uit verschillende groepen? Springen bepaalde opgaven eruit? Deze gegevens zijn het startpunt om vervolgens samen te verkennen hoe het project verder vorm kan krijgen. Is het onderwerp relevant genoeg om een leerlijn te ontwikkelen? Moeten kwantitatieve informatievaardigheden expliciet aangeboden worden? Om welke wiskunde gaat het dan? Hoe zien wij onze maatschappelijke verantwoordelijkheid als leerkrachten en als reken-wiskundedeskundigen?

Door: Ingrid Wensveen (Rekenpraktijk)

In je begeleiding is het misschien wel de grootste uitdaging om de leerling weer nieuwsgierig te krijgen zodat rekenen als een puzzeltje wordt gezien in plaats van een confrontatie. Hoe creëer je perspectief zodat je leerling open en onbevangen aan een rekenopdracht begint en weer plezier ervaart?

Aan de hand van de sleutelbegrippen autonomie en competentie onderzoeken we de voorwaarden rond veilig leren rekenen, o.a. door te kijken naar missers van Ingrid. Je krijgt in deze workshop voorbeelden en tips hoe je het welbevinden van je leerling gericht kan stimuleren. Je kunt er de volgende dag mee aan de slag.

Ingrid Wensveen is pedagoog, Rekenspecialist (ERWD, Master SEN) en trainer. Dagelijks is zij bezig met het motiveren van leerlingen en collega’s in de vorm van onderzoek, begeleiding, advies, nascholing, training, coaching, supervisie, online consult en gastcolleges. www.rekenpraktijk.nl

 

Werkgroepronde 3

Door: Erica de Goeij, Marnix Academie & Wil Oonk, Freudenthal Instituut

Op de basisschool doen kinderen wiskundige kennis op, ontwikkelen ze wiskundige vaardigheden en groeit hun wiskundig inzicht. Maar het kwartet is daarmee niet compleet. Om het leren van rekenen-wiskunde op een hoger plan te brengen, is vooral ook aandacht nodig voor het ontwikkelen van een wiskundige houding of attitude. Gelukkig neemt die aandacht de laatste tijd toe. Kenmerken van een wiskundige attitude komen namelijk sterk overeen met wat tegenwoordig wel 21ste eeuwse vaardigheden worden genoemd.

Wij hebben ons de vraag gesteld hoe we kunnen werken aan versterking van een goede wiskundige houding van leerlingen. Wat vraagt dit van de leerling, de leerstof en de leraar?
Het zijn vragen die we centraal stellen in een werkgroep waarbij deelnemers op diverse niveaus kunnen meedoen, -denken en -discussiëren. Daarbij gaan we uit van leerlingenwerk en filmbeelden van probleem oplossen rond schattend rekenen in groep 8.

Door: Dolf Janson, JansonAdvies

Iedereen kent die drie psychologische basisbehoeften als voorwaarde voor leren en ontwikkelen.
In hoeverre geeft deze kennis richting aan het handelen van leraren in de rekenles? Er zijn veel leraren bij wie de methode die richting bepaalt. Hoe kan dat anders en wat kun je als rekencoördinator doen om die omslag te bevorderen en ondersteunen?Over deze vragen gaat het in deze bijeenkomst. We staan stil bij principiële aspecten rond leren, maar ook bij inhoudelijke veranderingen die perspectief kunnen bieden. Tenslotte bespreken we het veranderingsproces dat je als team doorloopt om dat perspectief te gaan bereiken: wat is nodig, wat helpt en wat kun je beter niet doen?

Door: Michiel Veldhuis, Freudenthal Group FSW, Universiteit Utrecht

Door leerkrachten te ondersteunen bij het gebruik van formatieve toetstechnieken in hun reken-wiskundeonderwijs gaan leerlingen beter presteren. Formatieve toetsen kunnen laten zien wat leerlingen al kennen en kunnen, en deze informatie kunnen leerkrachten vervolgens gebruiken om hun verdere instructie en feedback op aan te passen. In deze workshop geef ik, naast een beschrijving van resultaten van onze onderzoeken naar het gebruik van formatieve toetsen bij rekenen-wiskunde, ook verschillende voorbeelden van formatieve toetstechnieken. Samen met de deelnemers zullen we verder met behulp van een stappenplan werken aan het zelf ontwerpen van formatieve toetstechnieken voor in de reken-wiskundeles.

Door: Belinda Terlouw, Katholieke Pabo Zwolle

De rekencoördinator heeft een belangrijke rol binnen de school bij de kwaliteitsbevordering van het reken-wiskundeonderwijs. Een van zijn taken is de collegiale consultatie. De rekencoördinator kijkt mee tijdens de rekenles en spreekt met zijn collegae over de gegeven rekenlessen. Reflectie is hierbij een belangrijke vaardigheid. Om leerkrachten en rekencoördinatoren hierbij te helpen, ontwikkelde Belinda Terlouw een ondersteunend instrument: het ‘praatpapier’ Bewuste keuzes maken in de rekenles. Dit helpt de leerkracht bij de voorbereiding van zijn rekenles en geeft de rekencoördinator handvatten om de leerkracht achteraf te helpen bij de reflectie op het effect van zijn leerkrachtgedrag. De workshop geeft de deelnemers zicht op de bewuste keuzes die leerkrachten moeten maken en de consequenties hiervan. Dit wordt geïllustreerd met filmbeelden en concrete praktijkverhalen. De deelnemers gaan zelf aan de slag met de poster om te kijken of het hen helpt in hun rol als rekencoördinator.

Ruud Houweling (Viaa)

“Vanaf het studiejaar 2013-2014 zijn de eerste landelijke kennistoetsen voor de vakken Nederlandse taal en Rekenen-wiskunde afgenomen.
De landelijke kennistoets is een verplicht onderdeel van de hoofdfase. Elke student van de pabo moet geslaagd zijn voor de landelijke kennistoets(en), voordat hij of zij gediplomeerd de opleiding kan verlaten ”
Bovenstaande informatie komt van de website www.10voordeleraar.nl De Wiscat rekentoets is al eerder ingevoerd. De overheid wil zo meer greep krijgen op de kwaliteit van de pabo’s.
Maar betekenen al die toetsen nu ook dat de kwaliteit voor de klas omhoog gaat? Als dat zo is betekent het nogal wat voor de leerkrachten die al 10 jaar of langer voor de klas staan. Was de kwaliteit op de pabo’s voor die landelijke toetsen dan misschien toch minder?

In deze workshop durven we elkaar confronterende vragen te stellen over de Kennisbasistoets rekenen.

Door: Marije Bakker, MB Rekenadvies & Ria Dekker, IKC ‘t Oelebröd Wolderwijs

Opeens zit je in groep 3 en ben je geen kleuter meer. Maar is de manier waarop kinderen leren ook opeens veranderd? Leerlijnen lopen in elkaar over en de manier waarop kinderen leren in groep 2 en 3 verschilt minder dan soms in de praktijk het geval lijkt te zijn. In deze workshop bespreken we mogelijkheden voor leerkrachten van groep 1/2 en groep 3 om het rekenonderwijs beredeneerd te laten aansluiten bij de onderwijsbehoeften van lerende jonge kinderen. We gaan daarbij in op de doelen voor groep 2 en groep 3 en passend aanbod daarbij. Vanuit de praktijk laten we zien hoe beredeneerd aanbod naast de methode kan worden ingericht in groep 3. De werkboeken van de eerste 4 blokken van de methode bleken niet meer nodig.